(pinyin: xiǎo) mały, malutki, przeciętny, marny, małostkowy, gorszy.


(pinyin: xiǎo chéng, sanskryt: Hīnayāna) 希那衍. Mały lub gorszy powóz, pojazd. Forma Buddyzmu, która rozwinęła się w okresie pomiędzy odejściem Śākyamuniego a początkiem naszej ery, gdy wprowadzona została doktryna Mahāyāny. Jest to ortodoksyjna szkoła, która jest bardziej zgodna z Buddyjską linią sukcesji niż Mahāyānizm, który rozwinął się w zasadniczo odmiennych liniach. Buddha był duchowym lekarzem, bardziej zainteresowanym lekarstwem na ludzkie cierpienie i ciągłe odradzanie niż filozofią. "Odwrócił się od bezczynnych metafizycznych spekulacji. Gdy utrzymywał poglądy na takie tematy, uważał je za bezwartościowe dla wyzwolenia, ktore było jego celem" (Keith). Metafizyczne spekulacje wyłoniły się po jego śmierci i naturalnie doprowadziły do powstania różnorodnych szkół Hīnayāny. Powstanie tych szkół miało miejsce zarówno przed jak i po wydzieleniu się szkoły Mahāyāny. Hīnayāna przetrwała na Ceylonie, Birmie, Syjamie, stąd jest znana jako Południowy Buddyzm w odróżnieniu od Północnego Buddyzmu lub Mahāyāny, która jest formą głównie dominującą od Nepalu po Japonię. Kolejną główną różnicą jest język, gdzie Pali to główny język zachowanej formy Hīnayāny, zaś Sanskryt jest językiem Mahāyāny. Termin Hīnayāna został stworzony przez Mahāyānistów w celu podkreślenia uniwersalizmu i altruizmu Mahāyāny górującego nad węższym osobistym zbawieniem ich rywali. Według nauk Mahāyāny ich własny cel to wszechobejmujący Stan Buddhy, który oznacza najwyższą rozwiniętą mądrość i doskonałe przekształcenie wszelkiego życia w przyszłym stanie. Głosi ona, że Hīnayāna, której celem jest stan arhata lub pratyekabuddhy poszukuje zniszczenia ciała i umysłu oraz wygaśnięcia w nirvāṇie. Podstawę nauk dla stanu arhata stanowią 四諦 Cztery Szlachetne Prawdy, zaś dla stanu pratyekabuddhy 十二因緣 dwanaście nidāna. Dlatego też te dwa są czasami wymieniane jako dwa pojazdy 二乘. Tiantai czasami nazywa je szkołą Tripiṭaka (Hīnayāna). Trzy spośród osiemnastu szkół Hīnayāny zostały przenisione do Chin: 倶舍 (Abhidharma) Kośa, 成實 Satya-siddhi oraz szkoła Harivarman, czyli szkoła 律 Vinayi. Przez Mahāyānistów szkoły te były traktowane jako sposób odpowiedzi na pytania słuchaczy, który został dostosowany przez Buddhę do ich zdolności, podczas gdy jego własny umyśł zawsze przebywał w absolutnej, wszechobejmującej sferze Mahāyāny. Taki jest pogląd Mahāyāny na temat Hīnayāny. Jeżeli odrzucane przez Hīnayānę Sūtry Vaipulya i szczególne pisma ich szkół są apocryficzne, co do czego nie ma wątpliwości, to pogarda Mahāyāny dla Hīnayāny musi wynikać z poszukiwania innego wsparcia dla swych roszczeń o autentyczności. Sūtry na których jest oparta w odniesieniu do Buddhy nie są autentyczne, podczas gdy Sutry Hīnayāny nie mogą być zaakceptowane jako jego prawdziwe nauki z powodu braku podstawowych badań. Mówi się, że Hīnayāna najpierw podzieliła się na sekty mniejszości i większości zaraz po śmierci Śākyamuniego, gdy sthāvira lub starsi uczniowie pozostali w tym co było określane jako "jaskinia" - jakieś miejsce w Rājagṛha - aby ustanowić przyszły zakon. Główna część uczniów pozostała na zewnątrz. Te dwie to 上坐部 oraz 大衆部 (porównaj). Pierwszy doktrynalny podział jest dokumentowany pod przywództwem mnicha 大天 Mahādeva (porównaj) sto lat po nirvāṇie Buddhy w czasie panowania Aśoki. Jego panowanie jednak jest oceniane przez historyków na późniejszy okres. Szkoły Mahādevy to Mahāsāṅghikā, natomiast druga to Sthāvira [pali: Theravāda]. W tym czasie te dwie podzieliły się na osiemnaście, które wraz z dwoma pierwotnymi tworzą "dwadzieścia szkół" Hīnayāny. Inny podział na cztery szkoły opisywany przez Yijing to: 大衆部 (Arya) Mahāsaṅghanikāya, 上座部 Āryasthavirāḥ, 根本說一切有部 Mūlasarvāstivādaḥ oraz 正量部 Saṃmatīyāḥ. Istnieje także podział na pięć szkół 五部律. Na temat osiemnastu szkół Hīnayāny patrz 小乘十八部.


(pinyin: xiǎo chéng shí bā bù) chińska lista osiemnastu szkół Hīnayāny, która pomija szkoły Mahāsāṅghikāḥ, Sthavira [pali: Theravāda] i Sarvāstivādah jako rdzenne szkoły: I. 大衆部 Mahāsāṅghikāḥ dzieli się na osiem następujących szkół: (1) 一說部 Ekavyavahārikāḥ, (2) 說出世部 Lokottaravādinaḥ, (3) 雞胤部 Kaukkuṭikāḥ (Gokulikā), (4) 多聞部 Bahuśrutīyāḥ, (5) 說假部 Prajñāptivadinaḥ, (6) 制多部 Jetavaniyāḥ lub Caityaśailāḥ, (7) 西部 Aparaśailāḥ, (8) 北山部 Uttaraśailāḥ. II. 上坐部 Āryasthavirāḥ lub Sthāviravādinowie podzielili się na osiem szkół: (1) 雪山部 Haimavatāḥ. 說一切有部 Sarvāstivādaḥ rozwinęła się w (2) 犢子部 Vātsīputrīyāḥ, która rozwinąła się w (3) 法上部 Dharmottarīyāḥ, (4) 賢冑部 Bhadrayānīyāḥ, (5) 正量部 Saṃmatīyāḥ oraz (6) 密林 Saṇṇagarikāḥ, (7) 化地部 Mahīśāsakāḥ wytwarzyła (8) 法藏部 Dharmaguptāḥ. Od Sarvāstivādinów pochodzi także (9) 飮光部 Kāśyaḥpīyā oraz (10) 經量部 Sautrāntikāḥ, patrz 宗輪論, porównaj Keith. str. 149-150. Wydzielenie się dwóch szkół jest przypisywany Mahādevie wiek po Nirvāṇie [Buddhy]. W punkcie I pierwsze pięć powstało dwa wieki po Nirvāṇie a pozostałe trzy wiek później, choć datowania są niepewne. W punkcie II Haimavatāḥ oraz Sarvāstivādaḥ są datowane na 200 lat po Nirvāṇie. Z Sarvāstivādinów wkrótce powstali Vātsīputrīyowie, z których powstał trzecia, czwarta, piąta i szósta szkoła. Następnie z Sarvāstivādinów powstała siódma, która zapoczątkowała ósmą szkołę. Ponownie około roku 400 n.e. z Sarvāstivādinów powstała dziewiąta i zaraz później dziesiąta szkała. Na liście osiemnastu nie liczy się szkoły Sarvāstivādah jako, że podzieliła się ona na inne.

O ile nie zaznaczono inaczej, treść tej strony objęta jest licencją Creative Commons Attribution-ShareAlike 3.0 License